ساختار و عملکرد جکهای بازویی درب اتوماتیک
جک بازویی یکی از رایجترین و پرکاربردترین انواع سیستمهای درب اتوماتیک است که معمولاً برای دربهای دو لنگه (Swing Gate) به کار میرود. این جکها وظیفه دارند با استفاده از نیروی مکانیکی و الکتریکی، لنگههای درب را بهصورت خودکار باز و بسته کنند.
عملکرد روان، نصب ساده و قابلیت کار در شرایط مختلف آبوهوایی، از ویژگیهای مهم این نوع سیستمها است.
ساختار کلی جک بازویی
یک جک بازویی معمولاً از چند بخش اصلی تشکیل شده است که با همکاری یکدیگر عملیات باز و بسته شدن درب را انجام میدهند. در ادامه اجزای اصلی معرفی میشوند:
موتور الکتریکی (Electric Motor)
موتور قلب تپنده جک است که انرژی الکتریکی را به نیروی مکانیکی تبدیل میکند.
- معمولاً از نوع الکتروموتور DC یا AC است.
- توان موتور بسته به وزن و اندازه درب متغیر است (معمولاً بین 150 تا 400 وات).
- در مدلهای 24 ولت (DC) مصرف انرژی کمتر و امنیت بالاتری دارند، در حالی که مدلهای 220 ولت (AC) قدرت بیشتری تولید میکنند.
گیربکس (Gearbox)
وظیفه گیربکس کاهش سرعت دوران موتور و افزایش گشتاور خروجی است.
- اغلب از نوع مارپیچ (Worm Gear) یا سیارهای (Planetary Gear) استفاده میشود.
- درون محفظهای فلزی قرار دارد و با گریس مخصوص روانکاری میشود.
- گیربکس نیروی چرخشی موتور را به حرکت خطی یا زاویهای بازوی جک تبدیل میکند.
بازو یا شفت حرکتی (Piston Arm / Actuator Rod)
این قسمت مستقیماً به درب متصل میشود و نیروی مکانیکی لازم برای باز و بسته کردن لنگه درب را منتقل میکند.
- از جنس فولاد مقاوم یا آلومینیوم سختکاریشده است.
- دارای پیچمهره یا رزوه مارپیچ داخلی است که باعث میشود حرکت دورانی گیربکس به حرکت خطی رفتوبرگشتی تبدیل شود.
- در هنگام باز شدن درب، شفت از پوسته بیرون میآید و در زمان بسته شدن، به داخل برمیگردد.
بدنه و پوسته (Body & Casing)
تمام اجزای مکانیکی درون یک پوسته فلزی یا آلیاژی محکم قرار دارند تا از آنها در برابر گرد و غبار، باران و ضربه محافظت شود.
- معمولاً از جنس آلومینیوم دایکاست، فولاد ضدزنگ یا فلز آبکاریشده ساخته میشود.
- بعضی مدلها دارای درجه حفاظت IP65 یا بالاتر هستند (ضد آب و ضد گردوغبار).
انکودر یا سنسور موقعیت (Position Encoder)
در مدلهای جدیدتر، انکودر روی محور موتور نصب میشود تا موقعیت دقیق باز و بسته شدن درب را کنترل کند.
- وظیفه دارد محدوده حرکت و نقطه توقف را مشخص کند.
- با ارسال داده به برد کنترل، از برخورد درب با مانع جلوگیری میکند.
۱.۶. کلیدهای حدی (Limit Switches)
در برخی جکها (مخصوصاً مدلهای سادهتر)، از کلیدهای مکانیکی به جای انکودر استفاده میشود.
- در انتهای باز و بسته شدن شفت قرار دارند.
- با فشرده شدن آنها، جریان موتور قطع میشود تا از فشار بیش از حد به سیستم جلوگیری شود.
اتصالات مکانیکی و پایهها (Brackets & Mounting Kits)
برای نصب جک به ستون درب و خود لنگه درب، از براکتها و پایههای فلزی استفاده میشود.
- محل و زاویه نصب این پایهها نقش تعیینکنندهای در زاویه باز شدن درب و گشتاور تولیدی جک دارد.
- پایهها باید محکم و دقیق نصب شوند تا انتقال نیرو بهصورت صحیح انجام شود.
تابلو فرمان (Control Board)
تابلو فرمان یا برد الکترونیکی مغز متفکر سیستم جک بازویی است.
- وظیفه دارد سیگنالهای دریافتی از ریموت کنترل، فتوسلها و سنسورها را تحلیل و فرمان لازم را به موتور ارسال کند.
- قابلیت تنظیم زمان باز و بسته شدن، تاخیر بین لنگهها، حساسیت به مانع، سرعت حرکت و سایر پارامترها را دارد.
- معمولاً دارای مدار حفاظت در برابر نوسان برق و ورودی برای وسایل ایمنی است.
سیستم ایمنی و جانبی
برای افزایش ایمنی سیستم، تجهیزات جانبی زیر به جک بازویی متصل میشوند:
- چشمی ایمنی (Photocell): مانع بسته شدن درب در صورت عبور انسان یا خودرو.
- ریموت کنترل یا کیفاب: برای ارسال فرمان باز و بسته شدن.
- چراغ هشدار: برای نمایش وضعیت کارکرد درب در هنگام حرکت.
- کلید خلاصکن: برای باز کردن دستی درب در مواقع قطع برق.
نحوه عملکرد جک بازویی
عملکرد کلی سیستم به صورت زیر است:
۱. کاربر با ریموت کنترل، فرمان باز یا بسته شدن را ارسال میکند.
۲. تابلو فرمان، سیگنال را دریافت کرده و به موتور هر جک دستور حرکت میدهد.
۳. موتور با چرخش، نیروی خود را از طریق گیربکس به شفت حرکتی منتقل میکند.
۴. بازو به صورت خطی باز یا بسته شده و درب را حرکت میدهد.
5. در نقطه نهایی، انکودر یا کلید حدی، سیگنال توقف را ارسال میکند.
6. سیستم متوقف شده و درب در وضعیت جدید قفل میشود (معمولاً با نیروی گیربکس یا قفل برقی).
انواع جکهای بازویی از نظر ساختار حرکتی
| نوع جک | نحوه عملکرد | ویژگیها | کاربرد |
|---|---|---|---|
| الکترومکانیکی | استفاده از موتور و گیربکس برای ایجاد حرکت خطی | بادوام، کمصدا، نیاز به نگهداری کم | دربهای مسکونی و اداری |
| هیدرولیکی | استفاده از فشار روغن برای حرکت پیستون | قدرت بالا، عمر زیاد، مناسب دربهای سنگین | مجتمعها، کارخانجات |
| الکتروهیدرولیکی | ترکیبی از موتور الکتریکی و سیستم هیدرولیکی | کنترل دقیقتر و روانتر | دربهای خاص و صنعتی |
نگهداری و عیبیابی جک بازویی
برای افزایش عمر مفید سیستم، رعایت نکات زیر ضروری است:
- بررسی ماهانه روغن و گریس داخلی (در مدلهای هیدرولیکی)
- تنظیم مجدد زمانبندی تابلو فرمان در صورت تغییر زاویه درب
- کنترل سلامت سیمکشی و چشمیها
- تمیز کردن بازو از گردوغبار و آلودگی
- استفاده از محافظ برق در محیطهای با نوسان الکتریکی